Sekrety twoich żył

Co to są żyły?

Żyły to naczynia krwionośne zbudowane z komórek, które tworzą warstwy.

A co żyły robią w organizmie? Żyły prowadzą krew do serca, a konkretnie do prawego przedsionka i prawej komory. Następnie prawa komora „wysyła” krew do płuc, aby się tam natleniła. Natleniona krew wraca do lewego przedsionka i lewej komory, a stamtąd rusza aortą i jej najdrobniejszymi rozgałęzieniami do odżywiania całego ciała.

Czy żyły są odporne na choroby?

Niestety nie. Żyły potrafią chorować i to całkiem poważnie. A choroby żył mają wpływ na cały organizm.

W czym żyły są podobne do tętnic, a czym się od nich różnią?

Żyły, tak samo jak tętnice, składają się z warstw. Tak samo jak w przypadku tętnic ich wnętrze wyścielone jest śródbłonkiem naczyniowym (czyli cudowną warstwą komórek, od których zależy nasze życie). Ale żyły wyposażone są w zastawki, których nie mają tętnice. Po co im te zastawki? O tym za chwilę.

Jak to jest możliwe, że krew z kończyn dolnych przepływa w górę do serca, pokonując grawitację?

Natura „znalazła” rozwiązanie.

Po pierwsze żyły wyposażone są w zastawki zapobiegające cofaniu się krwi.

Po drugie ważną rolę odgrywają mięśnie. Mięsień brzuchaty łydki i płaszczkowaty tworzą specjalną pompę mięśniową. Jak to działa? W mięśniach ukryte są zatoki żylne i krew z mięśni dzięki skurczowi dostaje się do żył głębokich i serca.

Nieco gorzej mają żyły powierzchowne, które leżą sobie w tkance podskórnej. Muszą im wystarczyć jedynie zastawki. Z tego powodu łatwiej ulegają poszerzeniom.

Jak wygląda układ żył w kończynach dolnych?

Żyły kończyn dolnych dzielą się na:

•  powierzchowne,
• głębokie.

A jak się ze sobą te żyły kontaktują? Jak pomiędzy nimi przepływa krew?

Kontakt pomiędzy dwoma układami zapewniają żyły przeszywające, czyli łączące. Dzięki nim krew przepływa z żył powierzchownych do głębokich.

Co to jest zakrzepica?

Zakrzepica to inaczej tworzenie się skrzeplin wewnątrz naczyń krwionośnych.

Co sprzyja zakrzepom?

Aby doszło do utworzenia się skrzeplin w układzie krwionośnym, muszą zaistnieć określone warunki. Słynna triada Virchowa, czyli czynniki predysponujące do tworzenia skrzeplin, to: zwolnienie przepływu krwi, uszkodzenie ściany naczynia oraz zmiany w składzie krwi.

A kto to był Virchow?

Rudolf Virchow (1821-1902) był jednym z liderów medycyny XIX wieku. Jego zasługi dla medycyny dotyczą wielu jej dziedzin. Zachęcał swoich uczniów do korzystania z mikroskopów, do poszukiwania przyczyn chorób na poziomie tkankowym (zaznaczmy, że pracował w XIX wieku). Zachęcał, aby lekarze nie opisywali chorób tylko na podstawie objawów jakich doświadczają pacjenci, ale starali się koncentrować również na tym, co dzieje się realnie w organizmie.

To on jako pierwszy opisał związek zatoru tętnicy płucnej ze skrzeplinami znajdującymi się w żyłach kończyn dolnych. Słynna triada Virchowa wymieniona powyżej jest nadal aktualna. Stąd Światowy Dzień Zakrzepicy obchodzony jest 13 października, w dzień urodzin Rudolfa Virchowa. Pierwsze obchody miały miejsce w 2014 r. Nie chodzi o to, aby celebrować choroby związane ze skrzeplinami, ale aby zwiększać świadomość, że one istnieją, co jest ich przyczyną i jak im można zapobiegać.

A jakie sytuacje zwiększają ryzyko tworzenia skrzeplin?

• Długotrwałe unieruchomienie (np. po urazach, po operacjach, udarach mózgu).
• Choroby nowotworowe.
• Operacje.
• Ciąża i połóg.
• Otyłość.
• Tombofilie wrodzone i nabyte (czyli nadmiar czynników sprzyjających tworzeniu skrzeplin).

Jak można rozpoznawać żylną chorobę zakrzepowo-zatorową?

Objawami zakrzepicy zgłaszanymi przez pacjentów są obrzęki kończyn, ból, zaczerwienienie skóry, czasami zasinienie. Ale te objawy nie są charakterystyczne wyłącznie dla zakrzepicy. Co więcej, zakrzepica czasami może przebiegać zupełnie bezobjawowo. Ważna jest ocena lekarza i konkretne badania, które zleca lekarz po rozmowie z konkretnym pacjentem. Podstawą jest badanie przepływów  metodą Dopplera.

Czy D-dimery zawsze odgrywają kluczową rolę?

No właśnie nie. Mają świetną wartość predykcyjną ujemną, czyli jeśli ich poziom jest niski, to z dużym prawdopodobieństwem można zakrzepicę wykluczyć, ale podwyższony poziom nie musi potwierdzać żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Diagnozowanie człowieka nie jest zadaniem prostym.

A co można zrobić dla swoich żył, aby działały bez zarzutu?

Zawsze można minimalizować uszkodzenia zastawek żył, można minimalizować ryzyko zakrzepicy. Wystarczy wdrożyć kilka drobnych nawyków:

• niepalenie (palenie uszkadza wnętrze żył i sprzyja zakrzepicy),
• możliwie aktywny tryb życia z angażowaniem mięśni nóg (wtedy zastawki żył będą mniej przeciążone),
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała (tkanka tłuszczowa trzewna sprzyja zakrzepicy, ponieważ produkuje związki prozakrzepowe, prozapalne i promiażdżycowe),
• wypijanie odpowiedniej ilości płynów (odwodnienie sprzyja zakrzepicy),
• stosowanie odpowiedniego leczenia przeciwskrzepowego, jeśli lekarze uznali, że jest ono konieczne.

I najważniejsze!

Nieocenianie nikogo. Zakrzepica może być spowodowana czynnikami wrodzonymi. I owszem, pilnowanie czynników ryzyka ma sens i przestrzeganie zaleceń też, bo to minimalizuje ryzyko, ale czasami genetyka może okazać się silniejsza. Wtedy odpowiednie leczenie jest konieczne.

Autor: dr n. med. Anna Słowikowska 

Autorka: Serce w dobrym stylu. Jak zatroszczyć się o swoje zdrowie

https://www.facebook.com/sercewdobrymstylu