40 lat minęło jak jeden dzień, czyli sekrety pierwszych transplantacji serca

Kto dokonał pierwszej udanej transplantacji serca w Polsce?

Pierwsza udana transplantacja serca to efekt pracy zespołu profesora Zbigniewa Religi. Miała
miejsce w Zabrzu 5 listopada 1985 r., czyli 40 lat temu. Ponieważ pierwsza próba transplantacji
serca w Polsce w 1969 roku nie zakończyła się sukcesem, to na wieść o tym, co wydarzyło się w
Zabrzu, w kraju zapanowała euforia. W ludzi wstąpiła nadzieja, że granice niemożliwego w polskiej
kardiologii i kardiochirurgii zostały przekroczone. Zwłaszcza, że na świecie transplantacje serca
były już wykonywane.

Kiedy i gdzie wykonano pierwszą udaną transplantację serca na świecie?

Pierwsza udana transplantacja serca na świecie miała miejsce w RPA. To profesor Christiaan
Barnard i jego zespół zdecydowali się przenieść serce zmarłej Denis do klatki piersiowej
mężczyzny o imieniu Louis. Serce mężczyzny było skrajnie niewydolne, chory potrzebował
pomocy. Ale do tej transplantacji nigdy by nie doszło, gdyby profesor Barnard nie odbył różnych
staży w USA. To tam zdobywał wiedzę na temat transplantacji serca i nauczył się techniki, którą od
lat opracowywali amerykańscy chirurdzy.

Jak długo żyli pierwsi pacjenci profesora Barnarda?

Pierwszy, czyli Louis Washansky, żył 18 dni. Nie był idealnym biorcą. Chorował na cukrzycę, miał
zaawansowaną miażdżycę, nadciśnienie płucne. Zmarł z powodu wstrząsu septycznego.
Początkowo myślano, że jest to ostre odrzucanie, pacjent dostawał coraz większe dawki sterydów,
ale to nie pomagało, bo nie mogło pomóc. Czy lekarze popełnili błąd? Nie, nie było tak dobrych
metod diagnostycznych jak dziś. Ale ta pierwsza transplantacja utorowała drogę innym.

Jakie były kulisy pierwszej transplantacji serca w Polsce?

Pierwsza próba transplantacji serce miała miejsce w Łodzi 4 stycznia 1969 roku. Oprócz profesora
Jana Molla brali w niej udział dr Rybiński i młody wówczas dr Antoni Dziatkowiak. W sensie
technicznym operacja okazała się sukcesem. Gdy serce dawcy podjęło swoją pracę w klatce
piersiowej biorcy, chirurdzy oszaleli ze szczęścia. Ale niestety, bardzo szybko przeszczepione
serce stało się niewydolne. Pacjent przeżył kilka godzin. Ta nieudana próba ratowania pacjenta
spowodowała, że nikt w Polsce przez wiele lat nie mierzył się z przeszczepianiem serca. Aż do
powrotu ze Stanów Zjednoczonych profesora Zbigniewa Religi.

Dlaczego pierwsza transplantacja serca nie zakończyła się sukcesem?

Pionierzy też potrzebują szczęścia. W czasach, kiedy transplantacje były zabiegami pionierskimi,
nie było wiadomo tyle o chorobach serca i patofizjologii tyle co dziś. Wskutek wad serca u biorcy
doszło do nadciśnienia płucnego. Z tego powodu serce dawcy stało się niewydolne. Prawa komora
serca musiała pokonywać zbyt duży opór w naczyniach płucnych. W nadciśnieniu płucnym prawa
komora serca musi wykonywać bardzo ciężką pracę.

Co było przełomem w transplantacjach na świecie?

Prawdziwym przełomem było wprowadzenie na rynek cyklosporyny. To dzięki temu lekowi dokonał
się postęp w leczeniu immunosupresyjnym, czyli takim, które „oszukuje” własny układ
odpornościowy, aby uznał przeszczepiony narząd za swój. Cyklosopryna jako lek została
wprowadzona we wczesnych latach osiemdziesiątych ubiegłego wielu. Historia cyklosporyny jest
niezwykle ciekawa. Została wyizolowana z grzybów.

Jakie techniki transplantacyjne są stosowane podczas przeszczepienia serca?

Na początku serce dawcy zespalano z pozostawionymi przedsionkami biorcy. Ale nowszą i
stosowaną dzisiaj metodą są zespolenia na poziomie dużych naczyń.

Czy transplantacje serca mają sens w dobie mechanicznego wspomagania krążenia?

Oczywiście, że tak. Implantowane pompy wspomagają serce, ale wiążą się z tym różne
ograniczenia. Pompa do wspomagania lewej komory potrzebuje prądu. Kabel do zasilania (czyli
driveline) jest wyłaniany na skórę klatki piersiowej. Jeśli dojdzie do zakażenia, to jedyną szansą dla
chorego jest pilna transplantacja serca. Transplantacja zapewnia leczonej osobie naprawdę
komfortowe funkcjonowanie. Profesor Religa mówił swoim pacjentom, aby nie siedzieli w fotelu,
tylko zaczęli normalnie żyć.

Jak długo żyje się po transplantacji serca?

Mediana przeżycia wynosi około 10-13 lat. Ale jeden z pacjentów profesora Religi żył z
przeszczepionym sercem 30 lat. Był nauczycielem historii. Zdjęcie profesora Religi czuwającego
nad tym pacjentem tuż po transplantacji serca stało się znane na cały świat za sprawą „National
Geografic”.

Autor: dr n. med. Anna Słowikowska 

Autorka: Serce w dobrym stylu. Jak zatroszczyć się o swoje zdrowie

https://www.facebook.com/sercewdobrymstylu