Podróż samolotem a choroby serca

Jak przygotować się do lotu, żeby serce leciało bezpiecznie?

Lot samolotem dla większości osób jest początkiem wakacyjnej przygody, ale dla pacjenta z chorobami serca może wiązać się z pewnymi wyzwaniami. Stres związany z podróżą, zmiana ciśnienia i wysokości, długie siedzenie w jednej pozycji, nieregularny sen czy przejście przez kontrolę bezpieczeństwa – to wszystko są sytuacje, do których warto się przygotować, aby podróż przebiegła bezpiecznie i komfortowo.

Kiedy można lecieć samolotem?

Po zawale serca, przezskórnej interwencji wieńcowej (czyli tzw „angioplastyce”), ablacji czy operacji kardiochirurgicznej organizm potrzebuje czasu na regenerację. Dlatego też nie jest zwyczajowo wskazane, aby odbywać podróże lotnicze tuż po takich zdarzeniach. W przypadku niepowikłanego zawału często wystarczą ok. 2 tygodnie, ale zawsze należy wcześniej skonsultować się z Państwa lekarzem prowadzącym. Po operacjach na otwartym sercu zwykle trzeba odczekać kilka tygodni na pełne zrośnięcie i zagojenie ran, natomiast u pacjentów z bardzo nasiloną niewydolnością serca czy w przypadku niedawnych groźnych zaburzeń rytmu serca lot może być wręcz niewskazany. Ważna i często uspokajająca informacja jest taka, że sam fakt posiadania rozrusznika lub kardiowertera-defibrylatora (ICD) nie jest sensu stricte przeciwwskazaniem do podróży samolotem.

Bramki bezpieczeństwa a rozrusznik i ICD

Jednym z momentów, które budzą obawy u osób z wszczepionym urządzeniem, jest przejście przez bramki bezpieczeństwa na lotnisku. Warto wiedzieć, że urządzenia te nie uszkodzą rozrusznika czy ICD, ale długotrwałe przebywanie w ich polu magnetycznym może wpływać na jego pracę. Dlatego najlepiej poinformować obsługę o wszczepionym urządzeniu i wylegitymować się „paszportem” potwierdzającym fakt posiadania urządzenia oraz jego rodzaj. Zazwyczaj możliwe będzie uniknięcie przechodzenia przez „bramkę” na rzecz ręcznej lub osobistej kontroli, jednak co istotne – zwłaszcza nowsze, stosowane coraz szerzej, skanery niezwykle rzadko powodują interferencję z urządzeniem, w minimalny sposób zwiększając ryzyko jego dysfunkcji. Ręczne detektory metalu wykorzystywane przez personel kontroli bezpieczeństwa (tzw. „paletki”) nie stanowią zagrożenia dla urządzenia, o ile nie będą długo trzymane bezpośrednio nad miejscem wszczepienia urządzenia.

Leki w podróży

Podróż lotnicza wymaga przemyślenia kwestii leków. Wszystkie przyjmowane leki należy spakować do bagażu podręcznego – bagaż rejestrowany może zaginąć lub dotrzeć z opóźnieniem, zaś gdyby w trakcie lotu konieczne było skorzystanie z leków – nie jest możliwe sięgnięcie po nie do bagażu szczelnie zamkniętego w luku bagażowym. Należy pamiętać, że apteczka dostępna na pokładzie samolotu zawiera jedynie ograniczony zakres leków – stąd tym ważniejsze jest, aby leki stosowane regularnie mieć zawsze ze sobą. Leki najlepiej przewozić w oryginalnych opakowaniach, z listą dawkowania i – jeśli to możliwe – krótką notatką od lekarza potwierdzającą wskazania do ich stosowania. W przypadku leków w płynie, ampułek czy strzykawek (np. insulina lub heparyny drobnocząsteczkowe) dobrze mieć zaświadczenie medyczne, które ułatwi przejście kontroli bezpieczeństwa.

Jak uniknąć zakrzepicy podczas lotu

Dłuższy lot, zgięte w kolanach nogi oraz długotrwała pozycja siedząca oznaczają zwiększone ryzyko zakrzepicy żył głębokich. Profilaktyka jest prosta – warto co 1-2 godziny wstać i przejść się po kabinie, a w międzyczasie wykonywać co jakiś czas proste ruchy stopami i łydkami. Wskazane jest picie niewielkich ilości wody w regularnych odstępach, pamiętając, że pacjenci z niewydolnością serca powinni przestrzegać indywidualnych zaleceń dotyczących podaży płynów (co opisywaliśmy w poprzednim tekście na stronie Akademii Pacjenta). Należy unikać alkoholu i nadmiaru kawy – pomijając fakt, że z powodu niższej wilgotności powietrza oraz niższego ciśnienia na pokładzie samolotu zmysł smaku reaguje słabiej, a zapach i smak kawy wydają się mniej intensywne, to z powodu moczopędnego działania kofeiny nadmiar kawy na pokładzie może zwiększać ryzyko odwodnienia. W przypadku osób z wysokim ryzykiem zakrzepicy możliwe jest stosowanie pończoch uciskowych lub dodatkowych leków przeciwzakrzepowych – jednak ewentualna decyzja o ich stosowaniu zawsze powinna być poprzedzona konsultacją lekarską.

Warunki w kabinie a choroby serca

Warunki panujące w samolocie różnią się od tych na ziemi. Co prawda nowsze samoloty dysponują systemami lepiej regulującymi ciśnienie w kabinie, to jednak typowy przelot odrzutowcem odpowiada pobytowi na wysokości około 2-2,5 tys. m n.p.m, co oznacza nieco niższe stężenie tlenu w powietrzu, a więc i we krwi. Zdrowe osoby zwykle tego nie odczuwają, ale u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca, ciężkimi chorobami płuc czy siniczymi wadami serca może to powodować pogorszenie samopoczucia – dlatego też w razie jakichkolwiek duszności u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi powinno się niezwłocznie poinformować o takim stanie załogę pokładową, dysponującą butlami z „awaryjnym” tlenem. W niektórych przypadkach konieczne jest wcześniejsze zaplanowanie podróży z dodatkowym tlenem – o tym trzeba jednak porozmawiać z lekarzem jeszcze przed wylotem. Co istotne – nasilenie duszności czy istotny przyrost masy ciała przed lotem u chorego z niewydolnością serca raczej stanowią przeciwwskazanie do lotu, bowiem ryzyko gwałtownego pogorszenia samopoczucia w trakcie przelotu jest w takiej sytuacji bardzo duże.

Dokumenty i plan awaryjny

Przed każdą podróżą, a zwłaszcza daleką wyprawą samolotem, pacjenci z chorobami sercowo-naczyniowymi powinni również pomyśleć o „zabezpieczeniu informacyjnym”. Noszenie przy sobie (najlepiej podbitej przez lekarza, np. POZ) krótkiej karty informacyjnej z opisem choroby i leczenia (najlepiej po polsku i angielsku), a także opaski lub zawieszki medycznej z informacją o wszczepionym urządzeniu czy przyjmowanych lekach, może być bardzo pomocne w sytuacjach nagłych. Dobrze jest też przed wyjazdem sprawdzić, gdzie w miejscu docelowym znajduje się najbliższa placówka medyczna, a w przypadku podróży (zwłaszcza do krajów egzotycznych) upewnić się, że pakiet ubezpieczenia, który wykupiono na podróż, obejmuje również leczenie szpitalne.

Podsumowanie

Podróż samolotem dla pacjenta z chorobami serca jest możliwa, a w przypadku posiadania przez pacjenta rozrusznika lub kardiowertera-defibrylatora (ICD), samo w sobie urządzenie nie jest przeciwwskazaniem do podróżowania, w tym drogą lotniczą. Kluczem do bezpiecznego lotu jest jednak odpowiednie przygotowanie jeszcze przed rozpoczęciem podróży: zabezpieczenie odpowiedniej ilości oraz przemyślenie sposobu przewozu leków, profilaktyka zakrzepicy czy przygotowanie odpowiednich dokumentów potwierdzających aktualny stan zdrowia. Dzięki temu serce poleci w podróż bez dodatkowych turbulencji.

Autor: dr Maciej Dyrbuś