Ile pić, żeby nie zaszkodzić sercu? Letnie wyzwania płynoterapii u pacjentów z chorobami serca

Gdy temperatura na zewnątrz przekracza 30°C, a na niebie nie widać ani jednej chmury, większość z nas naturalnie sięga po dodatkową szklankę wody. Ale dla pacjentów z chorobami serca – zwłaszcza z jego niewydolnością – nieznajomość odpowiedzi na pytanie „ile płynów przyjmować dziennie?” może mieć bardzo poważne konsekwencje. Latem organizm traci więcej płynów przez pocenie i oddychanie, co zwiększa ryzyko odwodnienia. Jednak z drugiej strony – nadmiar przyjmowanych płynów może prowadzić do przewodnienia i nasilenia objawów niewydolności serca. Jak więc znaleźć złoty środek?

Równowaga to podstawa

Odwodnienie u osób z chorobami układu krążenia może objawiać się m.in. osłabieniem, zawrotami głowy, spadkiem ciśnienia tętniczego czy kołataniami serca. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do omdleń, zwłaszcza przy zbyt szybkiej pionizacji. Z kolei przewodnienie – czyli zbyt duża ilość przyjętych płynów – u pacjentów z niewydolnością serca może skutkować obrzękami (szczególnie kostek i podudzi), dusznością (zwłaszcza w nocy i w pozycji leżącej) oraz szybkim przyrostem masy ciała.

Najważniejsze narzędzie w ocenie nawodnienia? Waga!

Jednym z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów kontrolowania stanu nawodnienia organizmu jest regularne (najlepiej codziennie) ważenie się – najlepiej rano, o tej samej porze, po porannej toalecie, przed śniadaniem – tym samym eliminujemy potencjalne czynniki czasowo wpływające na zmiany masy ciała. Nagły przyrost masy ciała (np. o 1,5–2 kg w ciągu 1–2 dni) może oznaczać retencję płynów w organizmie, co u pacjenta z niewydolnością serca wymaga konsultacji lekarskiej i być może korekty dawkowania leków moczopędnych.

Ile pić? Indywidualizacja to podstawa

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, ile płynów dziennie powinien spożywać pacjent z chorobami serca. U osób z niewydolnością serca zaleca się ograniczenie podaży płynów – najczęściej do 1,5–2 litrów na dobę, ale dokładna ilość powinna być ustalona przez Państwa kardiologa, w zależności od stanu klinicznego, ewentualnej obecności zaburzeń elektrolitowych, a także aktualnej masy ciała i funkcji nerek – bowiem ich uszkodzenie jest jednym z głównych powodów nieprawidłowej gospodarki wodno-elektrolitowej u pacjentów z chorym sercem.

W gorące dni można rozważyć minimalne zwiększenie podaży płynów, szczególnie jeśli pacjent się intensywnie poci, ale zawsze powinno to iść w parze z monitorowaniem objawów i masy ciała.

Kiedy natychmiast do lekarza?

Pacjent z chorobą serca powinien pilnie zgłosić się do lekarza, jeśli zauważy:

•          nagły przyrost masy ciała (zwykle za potencjalnie problematyczny uznaje się przyrost masy ciała o więcej niż 2 kg w ciągu 2 dni),

•          narastającą duszność, zwłaszcza w nocy – jeśli macie Państwo problemy z „wyleżeniem” na płasko z powodu dyskomfortu przy oddychaniu – to znak, że trzeba koniecznie pilnie zgłosić się do Państwa lekarza, bowiem to właśnie duszność w pozycji „na wznak” jest jednym z pierwszych objawów przewodnienia,

•          obrzęki kostek, podudzi lub brzucha,

•          zawroty głowy i spadki ciśnienia,

•          zauważalne zmniejszenie ilości oddawanego moczu mimo przyjmowania płynów.

Nie tylko woda – co jeszcze się liczy?

Proszę pamiętać, że w bilansie płynów trzeba uwzględniać nie tylko wodę, ale też wszystkie inne przyjmowane napoje, tj. herbaty, zupy, mleko, a nawet niektóre owoce i warzywa (np. arbuzy czy ogórki). Ważne jest również unikanie nadmiaru soli, która sprzyja zatrzymywaniu płynów w organizmie i może nasilać objawy niewydolności serca. Pamiętajcie Państwo, że sól jest obecna w niemal każdym produkcie, warto więc dokładnie prześledzić, czy również te produkty, których nie kojarzymy ze słonym smakiem, nie są w nią bogate.

Kilka praktycznych wskazówek na lato:

•          Picie małymi łykami, regularnie w ciągu dnia – unikając jednorazowego wypijania dużych ilości płynów.

•          Unikanie bardzo zimnych napojów – mogą powodować skurcz naczyń krwionośnych, potencjalnie potęgując uczucie gorąca.

•          Wybór napojów niskosodowych i małosłodzonych.

•          Codzienne (a przynajmniej 2-3 x w tygodniu) ważenie się, a przede wszystkim odnotowywanie wyników.

Podsumowanie

Latem organizm potrzebuje płynów – to prawda – z potem i oddychaniem w gorące dni tracimy nawet 1-1,5 litra płynów dziennie. Ale w przypadku pacjentów z chorobami serca nadmiar płynów może być równie groźny, a czasem nawet groźniejszy, niż ich niedobór. Kluczem jest świadome monitorowanie objawów i kontrola masy ciała. W upalne dni szczególnie warto słuchać swojego ciała – i swojej wagi łazienkowej.

---

Autor: dr Maciej Dyrbuś