Hemostaza – co warto wiedzieć?

Co to jest hemostaza?

Słowo hemostaza oznacza wszystkie procesy, które zachodzą w organizmie, aby zapewnić sprawne tamowanie krwi w przypadku naruszenia ciągłości naczyń krwionośnych, ale też z drugiej strony zapewnić utrzymywanie krwi w stanie płynnym. Bo przecież krew musi non stop krążyć w naczyniach. A tylko krew w stanie płynnym jest w stanie krążyć, czyli płynąć.

Jakie są etapy hemostazy?

Pierwszy etap polega na skurczu naczynia, które uległo uszkodzeniu oraz gromadzeniu się w miejscu tego uszkodzenia płytek krwi. Tak tworzy się czop, zwany czopem hemostatycznym.
Drugi etap polega na stabilizacji takiego czopu. Czopu, czyli czegoś w rodzaju korka.

A skąd płytki wiedzą, że trzeba uformować taki „korek” zamykający uszkodzenie?

Natura tak to urządziła, że uszkodzone naczynie uwalnia substancję, która nosi nazwę czynnik tkankowy, w skrócie TF (z ang. tissue factor). I ten czynnik pobudza do działania całą kaskadę krzepnięcia, aby ustabilizować czop za pomocą fibryny.

Co to jest fibryna?

Fibryna to białko, którego zasadniczą funkcją jest stabilizowanie czopów. Stabilizowanie czopu to coś w rodzaju nakrywania płytek białkową siecią fibrynową. A jak się tworzy fibryna? Fibryna powstaje z fibrynogenu.

Co to jest kaskada krzepnięcia?

Aby doszło do powstania fibryny z fibrynogenu, musi zadziałać wiele czynników. Te czynniki znajdują się w osoczu. I one wszystkie muszą zagrać jak zespół w porządnej orkiestrze. W przypadku czynników krzepnięcia to coś w rodzaju kaskady. Aktywowanie jednego czynnika powoduje aktywację kolejnego. W procesie transformacji fibrynogenu w fibrynę bierze udział kilkanaście białek.

Jaką rolę pełnią płytki krwi w procesach krzepnięcia?

Płytki krwi, czyli trombocyty, gromadzą się w miejscu uszkodzonego naczynia. Ich wnętrze wypełnione jest różnymi minizbiornikami, które zwierają różne substancje wpływające na proces gromadzenia się płytek, czyli ich agregacji. Płytki krwi komunikują się ze sobą wzajemnie i z innymi elementami organizmu za pomocą sygnałów chemicznych. W jaki sposób? Uwalniają różne substancje. Na przykład czynnik V. I jak taki czynnik pojawi się na powierzchni płytek, to od razu do niego ma ochotę przyłączyć się czynnik X.

Płytki nieaktywne są gładkie, mają kształt dysków. A te pobudzone do działania wypuszczają liczne wypustki, uwalniają różne substancje.

A co to są zakrzepy?

Zakrzepy to agregaty płytek, czyli takie skupiska płytek, które tworzą się w sposób niekontrolowany i niepożądany. Zakrzepów w organizmie nie lubimy, bo jeśli zatkają jakieś ważne naczynie i zamkną dopływ krwi do ważnego obszaru, np. w mózgu, to dochodzi do niedokrwienia i nieprawidłowego działania jakiejś części mózgu. A to się przekłada na zaburzenia mowy, widzenia, poruszania kończynami, a nawet może dojść do śmierci.

A co pomaga krwi w zachowaniu płynności?

Naturalne inhibitory krzepnięcia, czyli substancje, które utrudniają krzepnięcie krwi. Należy do nich na przykład antytrombina III. Jeśli jej brakuje, to w organizmie łatwiej tworzą się zakrzepy. Osoby z niedoborami tego związku powinny być pod opieką poradni hematologicznych.

A co to jest fibrynoliza?

Fibrynoliza to proces rozpuszczania zakrzepu. Jest taki enzym – plazmina, który powstaje z nieczynnego profibrynogenu. I podobnie jak w przypadku kaskady krzepnięcia, tak w przypadku rozpuszczania zakrzepu na nieczynny profibrynogen, musi zadziałać inny czynnik, aby powstała plazmina. Ten czynnik to tkankowy aktywator plazminogenu (t-PA). Gdzie jest produkowany? W komórkach śródbłonka naczyniowego. I jeśli te komórki są zdrowe, to t-PA jest wytwarzany w odpowiedniej ilości.

A jeśli śródbłonek naczyniowy jest uszkodzony, to co?

Jeśli uszkodzony jest śródbłonek naczyniowy, to nie tylko dochodzi do upośledzenia wytwarzania t-PA, ale mnóstwo procesów jest zaburzonych. Jeśli brakuje aktywatora plazminogenu, to nie wytwarza się właściwa ilość plazminy. A jak brakuje plazminy, do są kłopoty z rozpuszczaniem zakrzepów.

Czy te wszystkie procesy związane z hemostazą są proste?

Oczywiście, że nie. Powyżej opisano jedynie bardzo uproszczony zarys hemostazy. Aby krew płynęła bez przeszkód i aby procesy naprawcze zachodziły bez problemów, to w organizmie musi zadziałać prawidłowo mnóstwo czynników. Najważniejszymi graczami w tej grze są: ściany naczyń krwionośnych, które ulegają uszkodzeniu, płytki krwi i te wszystkie substancje prozakrzepowe i antyzakrzepowe. Wiedza o tych procesach jest fascynująca, ale też dosyć skomplikowana. Ale warto znać te podstawowe procesy. Specjalistami od zakrzepicy są hematolodzy. I oni bardzo ściśle współpracują ze specjalistami innych dziedzin. Ze zdobyczy hematologii czerpią wszyscy.

---

Autor: dr n. med. Anna Słowikowska